Przymusowe leczenie psychiatryczne w Polsce jest poważnym ograniczeniem wolności osobistej i dlatego prawo reguluje je bardzo szczegółowo. Zasadą jest zgoda pacjenta, lecz w wyjątkowych przypadkach, kiedy istnieje zagrożenie życia lub zdrowia oraz gdy pacjent nie może wyrazić swojej woli, możliwe jest hospitalizowanie go w trybie nagłym bez zgody – z zastosowaniem określonych procedur i kontroli sądowej. Podstawą tych przepisów jest Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z 19 sierpnia 1994 r. (u.o.z.p.), która ma na celu ochronę zdrowia pacjenta, ale też jego praw i godności.
Przepisy u.o.z.p. zezwalają na przyjęcie pacjenta chorego psychicznie do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody w trzech przypadkach: po pierwsze, gdy jego dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób (art. 23 ust. 1 u.o.z.p.). Drugi przypadek polega na przymusowej obserwacji pacjenta, który również zagraża własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, lecz nie ma pewności, czy jest chory psychicznie (art. 24 ust. 1 u.o.z.p.). Czas obserwacji ograniczony jest do 10 dni (art. 24 ust. 2 u.o.z.p. Trzeci przypadek przymusowej hospitalizacji reguluje art. 29 ust. 1 u.o.z.p., zgodnie z którym dopuszczalne jest przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody osoby chorej psychicznie, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, bądź która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.
W celu rozpoczęcia postępowania o umiejscowieniu chorej psychicznie osoby w zakładzie psychiatrycznym bez jej zgody należy złożyć wniosek do sądu opiekuńczego, a więc sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pacjenta. Sąd opiekuńczy decyduje o skierowaniu pacjenta na przymusowe leczenie psychiatryczne, jeśli nieprzyjęcie do placówki spowoduje znaczne pogorszenie się stanu jego zdrowia. Inna przesłanka osadzenia jednostki w szpitalu psychiatrycznym polega na wskazaniu, że nie jest ona zdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.
Zadaniem sądu opiekuńczego jest dokonanie wnikliwej analizy stanu zdrowia chorego, uwzględniając przy tym indywidualny charakter danej sprawy. Kluczowe dla wydania ostatecznej decyzji jest uzyskanie opinii biegłego lekarza psychiatry, który na podstawie badania pomoże stwierdzić, czy istnieją realne przesłanki do przymusowego leczenia. Należy przy tym pamiętać, że muszą zaistnieć podstawy, aby sądzić, że udzielona pomoc w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę stanu zdrowia pacjenta.
Wniosek o przymusowe leczenie psychiatryczne bez zgody pacjenta może do sądu złożyć małżonek, krewny w linii prostej, rodzeństwo oraz przedstawiciel ustawowy lub osoba sprawująca nad chorym faktyczną opiekę. Ponadto istnieje możliwość, aby do tego zadania uprawniono organ do spraw pomocy społecznej.
Wniosek należy uzasadnić konkretnymi okolicznościami, np. brakiem możliwości podjęcia rozsądnych decyzji z powodu ciężkiej choroby psychicznej, która uniemożliwia choremu zrozumienie konsekwencji swojego postępowania. Ponadto we wniosku o przymusowe leczenie psychiatryczne warto wspomnieć, że zachowanie chorego stwarza zagrożenie dla niego samego lub innych, co wynika z nieleczonych, lub niewłaściwie leczonych problemów psychiatrycznych, a osoba cierpiąca na poważne zaburzenia psychiczne odmawia przyjęcia leczenia i w związku z tym istnieje duże ryzyko pogorszenia się jej stanu zdrowia.