Jednym z kluczowych zagadnień w sprawach o uprowadzenie rodzicielskie jest ustalenie miejsca stałego pobytu dziecka przed jego wywiezieniem. Konwencja haska nie zawiera definicji tego pojęcia, co powoduje liczne trudności interpretacyjne.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że miejsce stałego pobytu to centrum życiowe dziecka. Obejmuje ono nie tylko fizyczne przebywanie w danym państwie, ale również integrację społeczną, szkolną i rodzinną.
Sąd bada między innymi długość pobytu dziecka w danym kraju, regularność uczęszczania do szkoły, relacje rówieśnicze, znajomość języka oraz stopień zakorzenienia w środowisku.
Nie decyduje samo zameldowanie ani obywatelstwo dziecka. Również fakt krótkotrwałego pobytu za granicą nie prowadzi automatycznie do zmiany miejsca stałego pobytu.
W praktyce problem pojawia się w rodzinach o charakterze migracyjnym, gdzie dziecko przebywa naprzemiennie w dwóch państwach. W takich przypadkach sąd musi dokonać pogłębionej analizy całokształtu okoliczności.
Ustalenie miejsca stałego pobytu ma fundamentalne znaczenie, ponieważ determinuje właściwość sądu do rozpoznania sprawy o władzę rodzicielską. Postępowanie konwencyjne ma charakter wtórny wobec właściwości sądu miejsca stałego pobytu.
Błędna ocena tej przesłanki może prowadzić do wydania orzeczenia sprzecznego z celem Konwencji, jakim jest przeciwdziałanie tworzeniu faktów dokonanych przez jednego z rodziców.
W orzecznictwie podkreśla się, że decydująca jest sytuacja dziecka bezpośrednio przed uprowadzeniem. Późniejsza adaptacja do nowych warunków co do zasady nie wpływa na ocenę pierwotnej bezprawności.
Analiza miejsca stałego pobytu wymaga często przeprowadzenia dowodów z dokumentów, zeznań świadków oraz opinii specjalistów.
Ostatecznie celem tej analizy jest ochrona stabilności sytuacji dziecka i zapobieganie instrumentalnemu wykorzystywaniu migracji jako środka nacisku w konflikcie rodzicielskim.