Zgodnie z art. 59 § 1 kodeksu karnego „Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny
wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Prywatny akt
oskarżenia to sposób ścigania przestępstw w trybie prywatnoskargowym, co oznacza, że to
pokrzywdzony, a nie prokurator, wnosi do sądu oskarżenie przeciwko sprawcy. Jest to
alternatywa dla standardowego trybu ścigania publicznoskargowego, gdzie sprawę prowadzi
prokurator. Oto najważniejsze cechy prywatnego aktu oskarżenia:
1) dotyczy określonych przestępstw – głównie czynów o mniejszej szkodliwości społecznej,
m.in.
– czynu z art. 157 § 2 i 3 k.k. czyli przestępstwa naruszenia czynności narządu ciała lub
rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni,
– czynu z art. 212 k.k. czyli przestępstwa zniesławienia,
– czynu z art. 216 k.k. czyli przestępstwa znieważenia innej osoby,
– czynu z art. 217 k.k. czyli przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej innej osoby;
2) inicjatywa pokrzywdzonego – to pokrzywdzony sporządza i wnosi akt oskarżenia do sądu.
Może to zrobić samodzielnie lub za pośrednictwem pełnomocnika (np. adwokata lub radcy
prawnego),
3) brak udziału prokuratora – co do zasady prokurator nie prowadzi sprawy, chyba że uzna, iż
wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny,
4) koszty postępowania – oskarżyciel prywatny musi wnieść opłatę sądową w kwocie 300 zł i
ewentualnie ponieść inne koszty związane z postępowaniem (np. wynagrodzenie
profesjonalnego pełnomocnika),
5) możliwość mediacji – przed rozpoczęciem procesu sąd kieruje strony na postępowanie
pojednawcze.
Prywatny akt oskarżenia powinien zawierać:
datę i oznaczenie sądu, do którego jest kierowany,
dane pokrzywdzonego i oskarżonego,
opis zarzucanego oskarżonemu czynu oraz dowody, na których opiera się akt
oskarżenia,
podpis oskarżyciela prywatnego.
Ściganie w trybie prywatnoskargowym pozwala osobom pokrzywdzonym dochodzić
sprawiedliwości bez udziału prokuratury, ale wymaga od nich większego zaangażowania w
prowadzenie sprawy.